Türkiye’nin dağları ve coğrafi dağılışları


1 – Orojenik dağlar

Deniz tabanında biriken tortul malzemelerin, kıtaların birbirine doğru hareket etmesiyle kıvrılarak ya da kırılarak deniz yüzeyine çıkmasıyla oluşan dağlara orojenik dağlar denir.

Orojenik hareketler sonucu oluşan kıvrımların yüksek kısımlarına antiklinal, alçak kesimlerine senklinal denir. Türkiye’deki orojenik dağların büyük bir kısmı kıvrılmayla oluşmuştur. Kuzey Anadolu Dağları, Toroslar ve Doğu Anadolu Dağları kıvrılma ile oluşmuş orojenik dağlardır.

Orojenik hareketler sonucu oluşan kıvrılmaların yükselen kısımlarına horst, çöken kısımlarına graben denir. Batı Anadolu’da yer alan Aydın Dağları, Yunt Dağları, Menteşe Dağları, Bozdağlar, Kazdağları ve Madra Dağı kırılma ile oluşmuş orojenik dağlardır. Bunların arasında yer alan Bakırçay, Gediz, Küçün Menderes ve Büyük Menderes ovaları grabenleri oluşturur.

2 – Volkanik dağlar

Magmanın yerkabuğundaki çatlaklardan yeryüzüne çıkması ile oluşan dağlardır. Türkiye’deki volkanik dağlar 4. jeolojik zamanda oluşmuştur.

Türkiye’deki en yeni volkanizma faaliyetleri günümüzden yaklaşık 10 – 15 bin yıl önce Kula çevresinde oluşmuştur. Bu bölgede irili ufaklı bir çok volkan konisi mevcuttur.

Türkiye’de volkanik dağların en çok görüldüğü bölgeler Doğu Anadolu ve İç Anadoludur.

Doğu Anadolu’daki başlıca volkanik dağar; Nemrut, Süphan, Tendürek, Büyük ve Küçük Ağrı

İç Anadolu’daki volkanlar; Karadağ, Karacadağ, Melendiz, Hasandağ, ve Erciyes.

Güneydoğu Anadolu’da; Karacadağ.

Ege Bölgesinde; Kula volkan konileri

Dağların coğrafi dağılışı

Kuzey Anadolu Dağları: Anadolu’nun kuzeyinde, doğu batı doğrultusunda uzanan dağlara Kuzey Anadolu Dağları denir. Bu dağlar iki sıra halinde uzanır. Kıyı yakınındaki sıradağları; Küre Dağları, Canik Dağları, Giresun Dağları, Gümüşhane Dağları, Trabzon Dağları ve Rize Dağları oluşturur.

İç kesimlerdeki sıradağlar, batıdan doğuya doğru, Köroğlu, Ilgaz, Deveci, Yıldız, Çimen, Kop, Mesçit ve Yalnızçam dağlarıdır.

Güney Anadolu Dağları: Çoğunlukla Akdeniz Bölgesinde yer alan ve Toros Dağları diye adlandırılan dağlardır. Toroslar Akdeniz Bölgesinde iki kuşak halindedir.

Birinci kuşak, batıda Gökova Körfezinden Taşeli Platosuna kadar uzanır. Bu dağlara Batı Toroslar denir. Bu kuşakta, Antalya Körfezi’nin batısında Akdağlar ve Beydağları yer alır. Antalya Körfezi’nin doğusunda ise Sultan Dağları, Dedegöl ve Geyik Dağları yer alır.

İkinci kuşak, doğuda, Taşeli Platosu’nun doğusundan kuzeydoğuya doğru uzanan Orta Toroslar yer alır. Orta Toros dağlarını; Bolkar Dağları, Aladağlar, Tahtalı Dağları ve Binboğa Dağları oluşturur. Ayrıca İskenderun Körfezi’nin hemen doğusunda Nur Dağları yer alır.

Güneydoğu Anadolu Dağları: Güneydoğu Anadolu Dağları, Toros Dağları’nın devamı olup Güneydoğu Toroslar diye adlandırılır. Bu dağlar, Güneydoğu Anadolu Bölgesini kuzeyden bir yay gibi çevreler. Bu kuşaktaki dağlar: Malatya Dağları, Bitlis Dağları ve Hakkari Dağları’dır.

Güney Doğu Anadolu’daki diğer dağlar, Karacadağ ve Mardin Dağı’dır.

Doğu Anadolu Dağları: Bölgedeki dağların büyük bir kısmı Orta Torosların devamıdır. Bölgedeki dağların başlıcaları, Mercan, Esence, Munzur, Karasu, Aras, Allahüekber, Bingöl, Şerafettin, Çimen, Mescit, Kop, Yalnızçam ve Kargapazar’dır.

Doğu Anadolu Bölgesinde yer alan Nemrut, Süphan, Tendürek, Küçük ve Büyük Ağrı dağları birer volkanik dağlardır.

İç Anadolu Dağları: İç Anadolu, yüksek sıradağların az olduğu, daha çok ova ve platolarla kaplı bir bölgedir. İç Anadolu’nun batısında, Sündiken, İdris ve Sivrihisar Dağları yer alır. Bölgenin doğusunda da Akdağlr, Çamlıbel, Yıldız, Tecer ve Tahtalı Dağları yer alır.

İç Anadolu Bölgesi’nde yer alan Erciyes Dağı (3917 m), Hasan Dağı, Melendiz Dağı, Karadağ ve Karacadağ birer volkanik dağdır.

Batı Anadolu Dağları: Batı Anadolu’da yer alan dağların çoğu sert kütlelerin kırılmaları sonucunda oluşmuştur. Bu dağlar, çöküntü olukları arasında yükselmiş kütleler şeklindedir. Çoğu, doğu batı yönünde, denize dik uzanır. Kıyıda; kuzeyden güneye doğru; Kazdağı, Madra Dağları, Yunt Dağı, Bozdağlar, Aydın Dağları ve Menteşe Dağları şeklinde sıralanır.

Batı Anadolu’nun iç kısımlarında ise Demirci, Murat, Eğrigöz, Türkmen ve Domaniç Dağları yer alır.

Bursa’da yer alan Uludağ, bir iç püskürük dağ olup, Batı Anadolu’nun en yüksek dağıdır. Uludağ, Yıldız Dağları, Koru Dağları ve Samanlı Dağları, Marmara Bölgesinde yer alır.


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir