Coğrafya

Türkiye’deki sanayi kolları ve bulundukları yerler

Ham maddenin işlenerek yeni ürünler haline getirilmesi faaliyetlerine sanayi denir. Türkiye’de bulunan sanayi kolları başlığına geçmeden önce kuruluşlarını etkileyen faktörlere değinelim…

Sanayi Tesislerinin Kuruluşunu Etkileyen Faktörler

1. Ham madde: Birçok sanayi kolunun kuruluş yerini ham madde kaynaklarına yakın olması belirler. Örneğin tarıma dayalı birçok sanayi kolu (şeker, yağ, çay, tütün vb.) ham maddenin üretildiği tarım alanlarına yakın yerlere kurulur.

2. Sermaye: Sanayi tesislerinin kuruluşu, ham madde ve enerji kaynaklarının temini, makine alet ve edevatlarının alınabilmesi için sermayeye ihtiyaç vardır. Sermaye özellikle de sanayinin kuruluş aşamasında gerekli olan en önemli koşuldur. Türkiye’de sanayinin gelişebilmesi için en önemli sorun sermayedir.

3. Enerji kaynakları: Sanayi tesislerinde makinelerin çalışabilmesi, aydınlanma ve ısınma için enerjiye ihtiyaç vardır.

Özellikle üretim maliyetleri içinde enerji giderlerinin büyük paya sahip olduğu sanayi kollarının kuruluş yeri enerji kaynaklarına göre belirlenir. Örnek: Zonguldak Ereğli Demir-Çelik Fabrikalarının kuruluş yerinin belirlenmesinde taş kömürüne yakınlık etkili olmuştur.

NOT: Enerji tüketimi en fazla olan bölgemiz Marmara Bölgesidir. Ayrıca bir bölgenin enerji tüketiminin artması o bölgenin sanayileştiği anlamına gelir.

4. Ulaşım: Sanayi tesisleri için ulaşım şartlarının elverişli olması önemlidir. Yer şekillerinin sade olduğu yerlerde ulaşım kolaylıkla sağlanır. Örneğin Marmara ve Ege Bölgeleri gibi.

5. İş gücü: Sanayi tesislerinin kurulabilmesi için nitelikli iş gücüne ihtiyaç vardır. Ayrıca iş gücü maliyetinin de düşük olması sanayinin kuruluşu için önemlidir.

6. Pazarlama: Sanayi tesisleri kurulurken ürünlerin tüketileceği önemli pazarlar dikkate alınır. Bu nedenle sanayi nüfusun kalabalık olduğu yerlerde yoğunlaşmıştır.

7. Teknoloji: Teknolojik olanakların kullanılması üretim maliyetlerinin azalmasını ve üretimde verimliliğin artmasını sağlar.

Türkiye’deki Başlıca Sanayi Kolları

a. BESİN (GIDA) SANAYİ

Türkiye’deki en yaygın olan sanayi koludur. Türkiye’nin hemen hemen her bölgesinde gelişmiştir. Bu tesisler genellikle ham maddeye yakın yerlerde kurulur.

1. Un ve unlu mamüller: Her bölgemizde gelişmiştir. Ancak ham maddenin bol olmasından dolayı en fazla İç Anadolu Bölgesinde gelişmiştir.

2. Şeker sanayi: İlk şeker fabrikaları Uşak ve Alpullu (Kırklareli)’de kurulmuştur. Şeker ihraç ürünlerimizdendir ve şeker pancarının en fazla üretildiği İç Anadolu Bölgemizde fazlasıyla gelişmiştir.

Notlar:

Güneydoğu Anadolu Bölgesi hariç bütün bölgelerimizde şeker fabrikası bulunmaktadır.

Şeker pancarı küspesi ayrıca hayvan yemi olarak da kullanılır. Bu yüzden şeker fabrikalarının etrafında besi hayvancılığı da gelişmiştir.

Şeker fabrikaları, şeker pancarı kısa zamanda bozulabildiği için şeker pancarı üretim alanlarına yakın yerlerde kurulmuştur.

3. Yağ sanayi: Zeytin ve ayçiçeği başta olmak üzere mısır, soya fasulyesi, susam ve pamuk gibi bitkilerden yağ elde edilir.

• Zeytinyağı fabrikaları: Ege Bölgesi, Güney Marmara Bölümü ve Adana Bölümünde gelişmiştir.

• Ayçiçeği yağı fabrikaları: Trakya’da toplanmıştır.

• Pamuk ve soya fasulyesi yağı fabrikaları: Adana’da toplanmıştır.

4. Konserve sanayi: Konserve sanayi tüketici nüfusun fazla olmasından dolayı en fazla Marmara ve Ege Bölgelerinde gelişmiştir. Her mevsim taze meyve ve sebze bulunabildiğinden dolayı konserve sanayinin en az geliştiği bölge Akdeniz Bölgesidir.

5. Çay fabrikaları: Doğu Karadeniz kıyılarında toplanmıştır.

6. Et kombinaları: Erzurum, Van, Ağrı, Kars ve Malatya’da gelişmiştir.

b. TÜTÜN VE İÇKİ SANAYİ

• Sigara fabrikaları: İstanbul, İzmir, Manisa, Samsun, Tokat, Adana, Malatya ve Bitlis’te bulunur.

• İçki fabrikaları: İstanbul, Tekirdağ, İzmir, Adana, Mersin, Nevşehir gibi illerimizde bulunur.

c. DOKUMA-DERİ VE GİYİM SANAYİ

Türkiye’de en gelişmiş sanayi koludur. Ayrıca iş yeri ve istihdam bakımından en büyük pay dokuma, deri ve giyim sanayisindedir.

1. Pamuklu dokuma: Özellikle de pamuğun üretildiği bölgelerde gelişmiştir. Ege, Akdeniz, Marmara ve Güneydoğu’da gelişmiştir.

2. Halı ve kilim sanayi: İstanbul, İzmir, Bursa, Uşak, Isparta, İzmit (Hereke), Kayseri (Bünyan), Manisa (Gördes, Kula, Demirci) ve Gaziantep’de gelişmiştir.

3. İpekli dokuma: Bursa, İstanbul ve Gemlik’de yoğunlaşmıştır.

4. Deri sanayi: İstanbul, İzmir, Kayseri, Erzurum ve Erzincan’da gelişmiştir.

5.  Hazır giyim sanayi: Bu sanayi kolunun büyük bir bölümü İstanbul’da toplanmıştır. Bunun yanında İzmir, Ankara, Adana ve Bursa’da da hazır giyim sanayisi gelişmiştir.

6. Yünlü dokuma: Bursa, İstanbul, Uşak, İzmir, Kayseri ve Adana gibi illerde gelişmiştir.

d. MADEN SANAYİ

Maden sanayinin en önemli kolu demir-çelik sanayisidir. Çünkü birçok sanayi kolunun temelidir.

1. Demir-çelik fabrikaları

• Karabük (Kardemir)

• Zonguldak Ereğli (Erdemir)

• İskenderun (İsdemir)

• Kırıkkale (Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu, Askeri Silah Fabrikası)

• İzmir

• Sivas

2. Bakır işletmesi

• Maden (Elazığ) Bakır İşletmeleri

• Murgul (Artvin) Bakır Arıtma

• Karadeniz (Samsun) Bakır İşletmeleri

3. Ferro-krom tesisleri

• Antalya Ferro-Krom İşletmeleri

• Elazığ Ferro-Krom İşletmeleri

4. Alüminyum tesisleri

• Seydişehir (Konya)

5. Kurşun-çinko tesisleri

• Keban (Elazığ) ve Kayseri

6. Bor tesisleri

• Balıkesir (Bandırma)

• Emet (Kütahya)

• Eskişehir (Seyitgazi)

e. MAKİNE SANAYİ

1. Otomotiv sanayi: İstanbul, Kocaeli, Adapazarı, Bursa, İzmir ve Adana’da gelişmiştir.

2. Otobüs-kamyon ve kamyonet sanayi: İstanbul, İzmir, Adana ve Aksaray’da gelişmiştir.

3. Vagon ve lokomotif sanayi: Eskişehir, Ankara, Adapazarı ve Sivas’da gelişmiştir.

4. Uçak sanayi: Eskişehir ve Ankara’da gelişmiştir.

5. Gemi sanayi: İstanbul (Pendik ve Tuzla), Kocaeli (Gölcük) ve İzmir’de gelişmiştir.

6. Savunma sanayi: Kırıkkale ve Ankara’da gelişmiştir. Bu tesisler Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu çatısı altında toplanmıştır.

f. KİMYA SANAYİ

1. İlaç sanayi: İstanbul, İzmir ve Ankara’da gelişmiştir.

2. Boya sanayi: İstanbul, İzmir ve Mersin’de gelişmiştir.

3. Suni gübre fabrikaları: Kütahya, İzmir, Samsun, Bursa, Yalova, Bandırma, İzmit, Mersin, İskenderun ve Elazığ’da gübre fabrikaları bulunmaktadır.

4. Sabun ve deterjan fabrikaları: İstanbul, Ankara, İzmir, Balıkesir ve Gaziantep’de gelişmiştir.

5. Rafineri sanayi: Ülkemizde beş tane rafineri vardır. Bunlar: İzmir (Aliağa), İzmit (İpraş), Mersin (Ataş), Batman (Batman Rafinerisi), Kırıkkale’de (Orta Anadolu) rafinerileridir.

Petrol rafinerilerinde ham petrolden benzin, motorin, fuel oil, gaz yağı ve asfalt elde edilir. Bunun dışında ham petrolün atıklarından plastik, elyaf, suni gübre, deterjan, tarım ilaçları ve çeşitli boyalar elde edilir.

6. Lastik sanayi: İzmir, Adapazarı ve Kırşehir’de gelişmiştir.

g. HAM MADDESİ TAŞA VE TOPRAĞA DAYALI SANAYİ KOLLARI

1. Çimento sanayi: Çimentonun ham maddesi kireç taşı ve kildir. Ülkemizde gelişmiş olan sanayi kollarından bir tanesidir. Her bölgemizde mevcuttur ve ihraç ürünümüzdür.

2. Porselen ve seramik sanayi: Kütahya, Çanakkale (Çan), Bilecik (Bozüyük ve Söğüt), İstanbul, İzmit ve İzmir’de gelişmiştir.

3. Cam sanayi: İstanbul, Kocaeli (Gebze), Mersin, Sinop ve Kırklareli’nde cam fabrikaları bulunmaktadır.

h. ORMAN ÜRÜNLERİ SANAYİ

1. Kereste sanayi: Bartın, Bolu, Düzce, Kastamonu, Ordu, Rize ve Artvin’de gelişmiştir.

2. Mobilya sanayi: Kayseri, Bursa (İnegöl) ve Ankara (Siteler)’da gelişmiştir.

3. Kağıt sanayi: Giresun (Aksu), Kastamonu (Taşköprü), Zonguldak (Çaycuma), Balıkesir, Afyon (Çay), Muğla (Dalaman) ve Mersin (Taşucu)’de gelişmiştir.

Sanayinin Türkiye Ekonomisindeki Yeri ve Önemi

1. Çalışan nüfusun %19,5’i sanayi sektöründe çalışır.

2. Türkiye ihracatının %94’ünü sanayi ürünleri oluşturur.

3. Ülkemizdeki enerjinin yarısı sanayi sektöründe tüketilir.

4. Sanayinin gelişmesine bağlı olarak milli gelir de artar.

5. Ham madde üretimi artar. Ancak ihracatı azalır.

Kaynak: https://www.merkezteknikkombi.com

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir