Coğrafya

Türkiye’de yeryüzü şekillerinin oluşum süreci

Türkiye’de yeryüzü şekilleri iç ve dış kuvvetlerin etkileşimi sonucu oluşmaktadır. Ülkemizdeki yeryüzü şekillerinin oluşum jeolojik zamanlarına göre aşağıda özetlenmiştir.

Birinci zaman (Paleozoik): 1. Jeolojik zamanda, Türkiye’nin bulunduğu yerde Teths (Tetis) Denizi bulunuyordu. Bu denizin tabanında biriken tortular, kuzey ve güneydeki kara kütlelerinin birbirine doğru yaklaşmasıyla, sıkışmaya ve kıvrılmaya uğramış ve deniz yüzeyine çıkarak Anadolu kütlesinin en eski kara parçalarını oluşturmuşlardır.

Masif adı verilen bu kara parçaları kıvrılma özelliğini kaybetmiş sert ve yaşlı kütlelerdir. Bitlis Dağları, Saruhan -Menteşe Yöresi, Güneydoğu Anadolu’da Mardin – Derik, Akdeniz Bölgesi’nde Alanya – Anamur arası, İç Anadolu’da Kırşehir çevresi ile Marmara Bölgesi’ndeki Yıldız Dağları bu masiflerden bazılarıdır.

Yer kabuğunun kıvrılma hareketleri sırasında bitki artıkları tabakaların arasında kalarak taşlaşmış ve taş kömürü yatakları oluşmuştur. Türkiye’de Zonguldak çevresindeki taş kömürü yatakları da bu zamanda oluşmuştur.

İkincil Zaman (Mesozoik): 2. zaman içinde, 1. zamanda Anadolu’da oluşan sert kütleler aşınmış düzlük halini almıştır. Bu dönemde karalardan taşınan malzemeler Testis Denizi’nin tabanına birikerek Türkiye’deki sıra dağların çekirdeğini oluşturmuştur.

Üçüncü Zaman (Tersiyer, Neozoik): 3. zamanda karaların birbirine doğru hareketi ile Tetis Denizi’nde biriken tortullar kıvrılmaya, denizler kapanmaya ve sıradağlar oluşmaya başlamıştır. Alp – Himalaya gibi orojenik hareketlerde yeryüzünde çok büyük kıvrım dağları oluşmuştur.

Alp orojeneziyle birlikte, Anadolu’nun kuzeyinde Kuzey Anadolu Dağları, güneyinde ise Toros Dağları oluşmuştur.

Yine bu dönemde, Arabistan kalkanı kuzeye doğru hareket ederek Anadolu’yu sıkıştırmış, bu sıkıştırma sonunda Anadolu’da çok sayıda fay oluşmuştur. Kuzey Anadolu fay hattı, Batı Anadolu fay hattı ve Doğu Anadolu fay hattı bu şekilde oluşmuştur.

Dördüncü Zaman (Antropozoik, Kuaterner): Anadolu, bugünkü görünümünü 4. zamanda kazanmıştır. 3. zamanın sonlarına doğru yükselmeye başlayan Anadolu, dördüncü zamanın başlarına kadar bu yükselmeler devam etmiştir.

Bu dönemin başında buzul çağları yaşanmıştır. Türkiye’deki Uludağ, Beydağları, Bolkar, Aladağ, Cilo, Sat, Süphan, Tendürek, Ağrıu, Kaçkarlar, Yalnızçam, Mescit ve Allahüekber dağları 2000 m’ye kadar buzullarla örtülmüştür.

Ege Denizi’nin bulunduğu yerde yer alan Egeid Karası çökerek Ege Denizini oluşturmuştur. Ege Denizi’nin yükselmesi ile birlikte İstanbul ve Çanakkale boğazları oluşmuş, böylece bir göl olan Karadeniz bu boğazlarla Akdeniz’e bağlanmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir