Tarih

Sfenks nedir?

Mısır’da Gize piramitlerinin yanında, onlar kadar eski ve onlar kadar meşhur bir heykel vardır ki, Sfenk denilince akla önce o gelir. Gerçekten Gize Sfeknksi bir harikadır. Aslan gövdeli, insan başlı bu Sfenksin uzunluğu 73 metre, yüksekliği 20 metre, yüzünün genişliği ise 5 metredir. M.Ö. 28. yüzyılda, firavun Kefren’in mezarını yapan usta ve işçiler tarafından, aynı yerde bulunan kayalar yontularak yapılmıştır.

Sfenksin başı, öldükten sonra tanrılaştığına inanılan Kefren‘in başına benzetilmiştir. Bir adı da “Harmakis” olan Sfenks, doğan güneşi ve firavun için yeniden dirilişi temsil ederdi.

Mezarların ve mezarların içinde dinlenen firavunların koruyucu bekçisi.

Sfenks neden doğuya bakıyor

Sfenksin yaşadığına inanan eski Mısırlılara göre o, mezarları ve mezarların içinde dinlenen firavunları koruyor onlara bekçilik yapıyordu. Yüzünün doğuya dönük oluşu, Güneş Tanrısı RA’yı her saba doğar doğmaz görmesi içindir. Sfenksin kendisi de uzaktan bakanlar için güneş doğar doğmaz görünür.

Yapıldığı zaman ön ayaklarının arasında kurban için bir sunak olduğu, kalıntılardan anlaşılıyor. Tıpkı Kefren gibi sakallı olduğu da biliniyor. Ama sakalları zamanla yere düşmüş İngilizler tarafından kumlar arasında bulunarak Londra’ya götürülmüştür.

Sfenks

Canavar Sfenks

Sfenks yapımı Mısır’da başka ülkelere, mesela Yunanlılara da geçmiştir. Fakat eski Yunanlılarda Sfenks, Typhon ile Ekhinda’dan doğan bir canavar olarak kabul edilir.

Typhon, “devlerin devi” olarak tarif edilen bir canavar ilah idi. Ellerinde yüzer tane ejderha başı vardı. Vücuduna yılanlar dolanmıştı.Bu canavar Yunan mitolojisinde en büyük tanrı sayılan Zeus’u bile yenmişti. Fakat Tanrı Hermes ile Tanrı Pan, Zeüs’ü kurtarmış ve Zeüs, Etna dağını Typhon’un üzerine atarak onu ezmişti.

Ekhinda ise yarısı kadın, yarısı engerek yılanı biçiminde efsanevi bir yaratıktı. Eski Yunan masalına göre Sfenks, Thebai Kralı Laios’un işlediği bir suç cezasız kaldığı için Thebai’lilerden öç almak üzerine bir tanrı tarafından gönderilmişti.

Ya bilirsin ya ölürsün!

Sfenks, Thebai yakınında bir yere yerleşti ve şehre giden yolu kesti. Gelip geçeni durdurarak ona bir bilmece soruyor, bu bilmeceyi çözemeyenleri oracıkta yiyordu. Efsaneye göre Sfenks bilmecelerin cevabını doğru verenle karşılaştığı zaman ölecekti.

Bir gün Sfenksin karşısına Yunan mitolojisinde keskin zekası ve bilgeliği ile tanınan Oidipus çıktı. Canavar Sfenks ona şu bilmeceyi sordu: Sabahleyin 4 ayaklı, öğle vakti 2 ayaklı, akşam üzeri 3 ayaklı olan yaratık nedir?

Bilge Oidipus biraz düşündükten sonra şu cevabı verdi: O yaratık insandır. Çünkü insan bebekliğinde ellerini de ayak gibi kullanarak, yani 4 ayakla yürür. Büyüyünce yalnız ayaklarını kullanır, ama ihtiyarlığında yürüyebilmek için bir de baston kullanır, yani 3 ayaklı olur.

Bu doğru cevap karşısında Sfenks ölür ve Thebai’liler ondan kurtulurlar.

Mısır sfenksleri ile Yunan sfenkslerini karıştırmamak gerek. Yukarı da belirttiğimiz gibi, Sfenks denilince ilk akla gelen ve binlerce yıldan beri bir harika olarak değerlendirilen Sfenks, Kefren’in mezarının yanında tek bir kaya yontularak yapılmıştır. Sadece ayakları ayrı büyük bloklarla örülmüştür. Dağ kadar büyük bir kayanın yontularak Firavun Kefren’e benzetilmesi ve bu heykelin baş kısmında nispeten uyumu, onu yontan eski Mısırlıların heykeltıraşlıktaki kabiliyetlerini gösteren en güzel örneklerden biri sayılıyor.

Sfenksler genellikle insan başlı ve hayvan vücutludur. Sfenksin başı Mısırlılarda çoğu zaman o sırada hüküm süren hükümdarı temsil ederdi ve vücudun uzanıp yatmış bir arslan şeklinde olurdu. Başı hayvan vücudu insan olan sfenksler de vardır. Bunlar granitten, bronzdan ve çeşitli madenlerden yapılır, değişik boyutlarda olurlardı.

Büyük Sfenks

Yüzü firavun Kefren’in yüzüne benzetilerek yapılan sfenks, Güneş ilahı Horos’u temsil ediyor ve firavunun mezarını koruyordu. Vücudu ve başı tek bir kaya yontularak yapılmış, yalnız ayak parmakları blok taşlardan örülmüştür. Oturmuş durumdaki uzunluğu 73 metre, yüksekliği 20 metre, yüzünün genişliği 5 metredir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir