Yaşam

Kopernik kimdir?

1473 yılında Polonya’nın Torun kentinde doğan Kopernik, on iki yaşında babası ölünce tanınmış bir din adamı olan amcasının yanına gitmiş ve kilisenin yüksek görevleri için teolojiye yönelik eğitim görmüştür. Ancak, Kopenıik’in ilgi alanı belli bir konuyla sınırlanamayacak kadar genişti. Ülkesindeki Cracow Üniversitesi’ni bitirdikten sonra İtalya’ya gitmiş; Bologna, Padua ve Femıra gibi dönemin seçkin üniversitelerinde astronomi, matematik, hukuk ve tıp dallarında altı yıl süren bir eğitim görmüştür. Aldığı eğitim sonucunda, bir yandan hekim olarak hastaların tedavisine koşarken, diğer yandan ekonomik konularda yazılar yazmış; Polonya hükümetine parasal konularda danışmanlık yapmıştır.

Fakat onu asıl ilgilendiren konular matematik ve astronomiydi. Üniversite yıllarında halya’nın ünlü astronomları ile tanışmış ve onlardan almış olduğu derslerle bu alandaki bilgisini geliştirme olanağı bulmuştur. Kopernik’in yaşadığı dönemde insanlar, Dünya’yı çevresinde gök cisimlerinin döndüğü, küresel evrenin tam ortasında sabit bir yer olarak sayıyorlardı. Gök cisimlerinin hareketleri küreler yardımıyla açıklanıyordu. Belli bir gezegenin hareketindeki düzensizlik, her birinin kendine özgü yarıçapı, ekseni ve dönme hızı olan pek çok kürenin hareketi sonucuydu. 15. yüzyıla gelindiğinde “görüntüyü kurtarmak” için eklenen kürelerin sayısı sekseni aşmıştı; ama gene de gözlenen düzensizliklerin tümünün açıklandığı söylenemezdi.

Kopernik, kökeni Aristarkus’a ve Pythagorasçılara uzanan “Güneş merkezli” sistemi önermiştir. Ölümüne yakın bir tarihte basılan “De Revolutionibus Orbium Caelestium” (Gökkürelerinin Dolanımı, 1543) isimli kitabında merkezde Güneş bulunur ve sırasıyla Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter ve Satürn gezegenleri Güneş’in çevresinde dairesi yörüngeler üzerinde sabit hızlarda dolanırlar.

Ay ise bir gezegen değil, Dünya’nın çevresinde dolanan bir uydudur. Modelde Satürn gezegeninden sonra, tüm gezegenleri kuşatan ve hareketsiz olan bir sabit yıldızlar küresi mevcuttur. Gece ve gündüz Yer’in kendi etrafında dönüşünden, mevsimler ise Güneş çevresindeki dolanımından meydana gelmektedir.

kopernik
Kopernik, Güneş merkezli evren modelini 1508 – 1514 yılları arasında geliştirir.

Bu eser Avrupa’da büyük bir heyecan yaratmamış ve ilgi çekmemişti. Kopernik döneminde geniş bir hoşgörüye sahip olan kilise ve dini çevreler bu düşüncelere ses çıkarmamıştır. Ayrıca kolay anlaşılabilir olmaması da 16. yüzyıl boyunca tepki görmemesini sağlayan sebeplerden biridir. Bunların yanında Kopernik modeli merkeze Güneş’in alınması dışında Batlamyus modelini ve Aristoteles fiziğini içeriyordu: sadece güneş merkezli modelde kürelerin sayısını 80’den 36’ya indirmişti ama Batlamyus’un karmaşıklığından kurtaramamıştı.

Kopernik’in Polonya’da şimdi müzeye dönüştürülen evi

İlerleyen yıllarda Kopernik‘e ilk ve sert tepkiler protestanlardan gelmeye başlamıştır. Kopernik’den hemen sonra yaşamış olan Giordano Bruno (1548-1600) biraz daha ileriye giderek Güneş’in bir dönme hareketi yaptığını ve bu nedenle kutuplarından daha basık olabileceğini, sabit yıldızların da birer güneş olabileceğini ve evrenin sonsuz olduğunu ileri sürmüştür. Bruno, Aristo ve Batlamyus kozmolojisine karşı görüşleri nedeniyle dinsizlikle suçlanıp, 1610 yılında eseri yakılmıştır. Bundan sonra kilise 1616 yılında, Kopernik’e karşı hoşgörüyü de bir kenara bırakarak onun dinsiz olduğuna inanarak sistemini ve kitaplarını 1882 yılına kadar yasaklamıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir