Kimdir

Haldun Taner kimdir?

Öykü, tiyatro, kabare yazarı, öğretim üyesi ve gazeteci Haldun Taner 16 Mart 1915 yılında İstanbul’da doğdu. Galatasaray Lisesine parasız yatılı olarak girdi (1923), ilk ve ortaöğrenimini de aynı okulda tamamladı. Heidelberg üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde yüksek öğrenime bağladıysa da tüberküloza tutulunca yurda döndü. Bıraktığı yükseköğrenimini bu kez, uzun hastalık yıllarının ardından girdi İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Alman Dili ve Edebiyatı ile Sanat Tarihi bölümlerinde bitirdi (1950). Aynı fakültede bir süre sanat tarihi asistanı olarak çalıştı.

Sonra Max Reinhard Tiyatro Enstitüsünde okudu ve Viyana tiyatrolarında resji asistanlığı yaptı. Yurda döndükten sonra, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Gazetecilik Enstitüsünde ve Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tiyatro Enstitüsünde ve yirmi yılı aşkın da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde edebiyat, sanat tarihi ve tiyatro tarihi dersleri verdi. Galatasaray yıllarında edebiyatı hasta ve dengesiz insanların uğraşı olarak gören Haldun Taner, yazarlığa şakacıktan yazıp Ankara Radyosuna gönderdiği skeçlerle başladı. Üst üste oynanan bu skeçlerin ardından Haldun Hasıroğlu imzasıyla Yedigün dergisinde “Töhmet” adlı öyküsü çıktı. Bunu kendi adıyla Cumhuriyet, Yücel, Ülkü, Varlık, Küçük Dergi, Yeni İnsan dergi ve gazetelerinde çıkan öyküleri izledi.

1953’ten sonra çalışmaları öyküden çok tiyatroya yöneldi. Dramatik Batı tiyatrosu yolunda verdiği ilk ürünlerin ardından geleneksel Türk tiyatrosu ile Brech’in epik tiyatrosu bileşkesinde sunduğu yepyeni oyunlar ve güncel politik taşlamalarla sahneleyen kabare türü ile her an özgün, Brecht’in tanıtması ve Devekuşu Kabare olayı ile hem öğretmen hem öncü oldu.

Sanat hayatı ve kişiliği

Haldun Taner öykülerinde İstanbul görgüsüzlerini ve kodamanlaşanların basitliklerini anlattı. Sorumluluk taşımayan, gücünü kötüye kullanan, fırtınaya göre değişen, içi dışı birbirine uymayan kişileri amansızca eleştirdi. Köyden kasabadan kopmuş, kendini büyük kentte bulmuş gurbetçilerle eski İstanbul’dan kalan yaşlılara sevgi, saygı ve acımayla yaklaştıysa da  şımarıklara, hoppalara hoşgörüsüz oldu, çiylikleri, densizlikler, küçümsemeleri bağışlamadı.

Bu yeni tip insanların toplum yapımızdaki değişmeyle ortaya çıktıklarını bilmezden gelip onları bireysel özlerindeki hafiflikle suçladı. Suçlamalarında nükteden, hicivden, mizahtan, alaydan bol bol ama kabalaşmadan yararlandı. Eleştiriyi düzenin aksayan bozuk, çarpık yanlarına kullandığı da oldu, fakat hiç bir zaman mizahı düzene karşı veya düzen insanı ilişkisine karşı çevirmedi. Aynı özellik oyunlarında da görülür. Dramatik oyunlarından epik tekniğe ve temaşa sanatımıza açılan oyunlarına, onlardan da siyasal taşlamayı içeren kabare skeç ve şansonlarına kadara dozu gitgide artan mizah, alay, yergi başlıca özelliğidir Taner’in.

Kuşaklararası karşıtlıkları ve çelişkileri işleyen ilk dönem oyunlarında mizah ve eleştiri öykülerindekine çok benzer yolda bireye ve bireysel özellikleredir. Yakın geçmişimizi yaşanan olaylarla kurcalayan, parodi ve alegori olanaklarından yararlanan ikinci dönem oyunlarında ise mizah ve eleştiri Eşeğin Gölgesinde sömür düzeninin kendisine ötekilere ise üst yapısına yöneliktir.

Haldun Taner, Keşanlı Ali Destanı adlı epik oyunu ile dünya çapında tanındı, oyun Atıf Yılmaz tarafından sinemaya aktarıldı(1964).

Haldun Taner, eczacı Demet Taner ile evlendi.

Haldun Taner, 7 Mayıs 1986 tarihinde İstanbul’da hayatını kaybetti. 1987 yılından itibaren Haldun Taner adına bir hikâye yarışması düzenlenmektedir. 1988 yılında ise Kadıköy Şehir Tiyatrosu’na “Haldun Taner Sahnesi” adı verilmiştir.

Ödülleri:

1953 NY Herald Tribune Uluslararası Öykü Yarışması Türkiye Birinciliği ( Şişhaneye Yağmur Yağıyordu)
1955 Sait Faik Hikaye Armağanı ( Onikiye Bir Var)
1956 Varlık Dergisi, Türkiye’nin En İyi Öykü Yazarı
1972 Türk Dil Kurumu Tiyatro Ödülü ( Sersem Kocanın Kurnaz Karısı)
1983 Sidat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü (Pervev Naili Boratav ile paylaştı)
Bordighera Müzik Festivali Hikaye Ödülü ( Sancho’nun Sabah Yürüyüşü)

Oyunları:

1957 – Günün adamı
1957 – Dışardakiler
1958 – Ve Değirmen Dönerdi
1960 – Fazilet Eczanesi
1960 – Lütfen Dokunmayın
1961 – Günün Adamı
1962 – Huzur Çıkmazı
1964 – Keşanlı Ali Destanı
1964 – Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım
1965 – Eşeğin Gölgesi
1966 – Zilli Zarife
1967 – Vatan Kurtaran Şaban
1970 – Bu Şehr-i İstanbul Ki
1970 – Astronot Niyazi
1971 – Sersem Kocanın Kurnaz Karısı
1971 – Ha Bu Diyar
1971 – Dün Bugün
1972 – Aşk-u Sevda
1974 – Yâr Bana Bir Eğlence
1977 – Ayışığında Şamata
1980 – Hayırdır İnşallah
1983 – Dev Aynası

Öyküleri:

1946 – Geçmiş Zaman olur ki
1949 – Yaşasın Demokrasi
1951 – Tuş
1953 – Şişhane’ye Yağmur Yağıyordu
1954 – Ay ışığında Çalış-kur
1954 – Onikiye Bir Var
1967 – Konçinalar
1969 – Sancho’nun Sabah Yürüyüşü
1970 – Kızıl Saçlı Amazon
1980 – Şeytan Tüyü
1983 – Yalıda Sabah

Anı, Gezi, Söyleşi:

1960 – Devekuşuna Mektuplar
1978 – Hak dostum Diye başlayalım Söze
1979 – Düşsem Yollara Yollara
1979 – Ölürse Ten Ölür Canlar Ölesi Değil
1982 – Yaz Boz Tahtası
1983 – Çok Güzelsin Gitme Dur
1984 – Berlin Mektupları
1985 – Koyma Akıl Oyma Akıl
1987 – Önce İnsan Olmak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir