BİLİM

Gıybet nedir? gıybetten nasıl korunmalıyız?

Gıybet; bir kimsenin gıyabında onun hoşlanmayacağı, incitici, aşağılayıcı, küçültücü şeylere konuşmak anlamında kullanılan ahlaki bir kavramdır. Dedikodu ile eş anlamlı kullanılır. Kur’an-ı Kerim’de “Ey iman edenler! Zannın birçok çeşidinden sakının! Çünkü zanların bir kısmı günahtır. Birbirinizin gizli hallerini araştırmayın. Kiminiz kiminizi gıybet etmesin! Hiç sizden biriniz ölmüş kardeşinin cesedini dişlemekten hoşlanır mı? işte bundan hemen tiksindiniz! Öyleyse Allah’ın azabından korkunda da bu çirkin işten kendinizi koruyun. Allah tevvabdır, rahimdir” buyurur. (Hucurat 12. ayet)

Gıybeti yasaklayan ve çirkin bir iş olduğunu anlatan bu ayetin işaret ettiği hususlar şunlardır:

  • Gıybet etmenin çirkinliğini bilmiyor musunuz, bilmeniz gerekir.
  • Kalb, sevginin yeri olduğu halde gıybet gibi çirkin bir duyguyu nasıl yaşarsınız?
  • İnsan olarak mademki toplu yaşıyorsunuz, ferd olarak böyle bir günahı nasıl işlersiniz?
  • Ölü kardeşinizin etini yemek bir müslümana yakışır olur mu?
  • Kardeşiniz olan müminin nasıl gıybetini yaparsınız?
  • Ölü eti yeme çirkinliğini nasıl işlersiniz?

Ayet-i kerimeden anlaşılacağı üzere gıybet yapan kişi, ölmüş kardeşinin etini çiğnemek, yemek yutmak kadar çirkin bir iş yapmış olmaktadır. Belki de böyle bir çirkin davranış ahirette karşılığı nasıl bulacaksa, gıybet eden kişi de ahirette aynı cezaya müstahak olacaktır.

Gıybet kişinin gıyabında yapılır. Şayet gıybet konusu edilen şey; o şahısta varsa gıybet, yoksa hem gıybet hem iftira olacaktır. Hak dosu insanlar, kişinin kalbinde geçirdiği şeyleri dahi kalbin gıybeti saymışlar ve bundan bile uzak durmanın gereği üzerinde durmuşlardır. İnsanları kaş göz işaretleri ile göstermek, boyunun kısalığı, kilosunun fazlalığı ile küçümsemek de gıybet kapsamına girer. Bu tarz ifadeler, insan hayatının bereketini götüren davranışlardır.

Gıybetin en tehlikelisi ise bir topluluğun gıybetini yapmaktır. Toplulukları “-ci, cu” gibi kamplara bölerek gıybet etmek, hele kitle iletişim vasıtası ile binlerce, milyonlarca insanın gıybetini yapmak çok büyük günahtır. Yalan söylemek gibi, hırsızlık yapmak gibi, zina etmek gibi bir günahtır. Derece olarak bunlardan aşağı derecede bir günah da değildir. Zira Kur’an-ı Kerim’de hiçbir günahın çirkinliği ölü eti yeme ile anlatılmamıştır.

Hazreti Ebu Hüreyre Efendimiz’in bir hadisi şerifini şöyle naklediyor:

“Resulullah buyurdular ki:

– Gıybetin ne olduğunu biliyor musunuz?”

Ashab-ı kiram,

– Allah ve Resulu daha iyi bilir, dediler.

Bunun üzerine Allah Resulü,

– Birinizin, kardeşini hoşlanmayacağı şeyle anmasıdır, açıklamasını yaptı.

Orada bulunan bir adam:

– Ya benim söylediğim o kişide vasa, bu da mı gıybettir, dedi.

Efendimiz:

– Eğer söylediğin onda varsa gıybetini yapmış olursun. Eğer söylediğin onda yoksa bir de iftirada bulundun demektir, buyurdu.

Gıybetin ne kadar sinsice ve zaman zaman masum bir görünüşle karşımıza çıktığı, Peygamberimiz’in Hazreti Aişe Validemiz’i ikazından anlaşılmaktadır. Hazreti Aişe Validemiz anlatıyor:

– Ey Allah’ın Resulü, sana Safiyye’deki şu şu hal yeter. demiştim. Efendimiz bundan memnun kalmadı ve

– Öyle bir kelime sarfettin ki eğer o denize karışsaydı, denizin suyuna galebe çalıp ifsad edecekti, buyurdu.

Hazreti Aişe ilaveten der ki:

– Ben Allah Resulu’ne bir insanın tahkir maksadıyla taklidini yapmıştım. Bana hemen şunu söyledi:

– Bana, şu şu kadar dünyalık verilse bile Ben bir başkasının, kusurunu söz veya fiille nakletmem, onun taklidini yapmam.

Gıybet etmek kimlerin özelliğidir

Memnuniyetsiz insanların yaptıkları bir davranış olan gıybet, psikolojik bir problemdir. Gıybet etmek bir günah ise insanları gıybete götürecek davranışlara sebep olmak da bir günahtır. Hep aleyhte olmak ve başkalarının arkasından konuşmak, tedaviye muhtaç bir haldir.

Hırslarının esiri haline gelmiş, fıtraten hükmetme ve idare etme hastalığına maruz kalmış kimselerin de gıybete sevk edecek halleri bırakmaları gerekir.

Gıybetten korunmak için ne yapmalıyız?

Gıybetten korunmanın birinci şartı, dilin hastalığı olan gıybetten dili korumaktır. Gıybet ortamlarında bulunmaktan kaçınmak, gıybet edenleri usulünce ikaz etmek, gıybete götüren sü-i zan ve insanların eksik ve kusurlarını araştırmaktan uzak durmak ve biz iki kişi bile olsak üçüncü Allah Tealanın olduğunu unutmayıp gıybetten yüz çevirmek olmalıdır. Gıybetin; hırsızlık gibi, namazsızlık gibi bir günah olduğunu hatırdan hiç çıkarmamak gerekir.

Kuran-ı Kerim’de “Görmez misin ki Allah göklerde ne var, yerde ne varsa bilir? Bir araya gelip gizlice fısıldaşan üç kişinin dördüncüsü mutlaka Allah’tır. Bundan ister daha az, ister daha çok olsunlar, nerede bulunursa bulunsunlar, mutlaka O, kendileriyle beraberdir. O, ileride kıyamat gününde, yapmış oldukları işleri onlara tek tek bildirecek, Şüphesiz ki Allah her şeyi bilir.” (Mücadele Suresi 7. ayet) buyururlar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir