Gezegenler Neden Yuvarlaktır?


Gezegenler
Solar system

Gezegenlerin yuvarlak olduğunu ünlü Portekizli kaşif Macellan’ın gemisiyle uzay boğluğuna düşmeden Dünya’nın çevresini dolaştığından beri biliyoruz aslında. İlerleyen dönemlerde insanoğlunun uzaya çıkmasıyla birlikte, gezegenimizi evrenden seyredebilme imkanına sahip olduk. İlk olarak uydularla gözlemleyebildiğimiz Dünya, 1961 senesinde Yuri Gagarin’in uzaya gönderilmesiyle çıplak gözle uzaydan görülebildi. Yuri Gagarin’i takiben 24 astronot daha uzaya gitti. Hepsi uzayın derinliklerinde ki gezegenler ve galaksiler hakkında detaylı fotoğraflar çektiler. Bütün gezegenlerin yuvarlak olduklarını gördüler.

Gezegenler Neden Yuvarlaktır?

Gezegenlerin neden yuvarlak olduklarını anlayabilmek için milyarlarca yıl geriye gitmemiz gerekiyor. Güneş sisteminin henüz oluşmadığı zamanlara yani. O dönemlerde evren kocaman bir gaz ve toz bulutundan ibaretti. Ama devasa bir bulut, akıl almayacak kadar büyük. Bu bulutun büyük çoğunluğu hidrojen ve helyumdan meydana gelen diğer element ve kimyasal bileşenlerin oldukça az olduğu bir kütle. Bu kütlenin içerisinde ilerleyen dönemlerde kimyasal tepkimeler meydana gelmeye başlıyor ve bulutun içinden şok dalgaları yayılmaya başlıyor. Şok dalgalarının yayılması, yaşamının sonuna gelen bir yıldızın patlaması sonucunda gelişiyor. Şok dalgaları bulutun içinde hareket ederken gazları ve diğer tozları basınç altında bırakarak sıkıştırıyor ve arkasında kocaman girdaplar bırakarak ilerliyor.

Dönmeye başlayan gaz ve toz bulutları oluşturdukları akım ile daha fazla maddeyi bünyelerine çekmeye başlıyor. Bu oluşan çekim kuvvetine şu an yer çekimi adı veriyoruz. Girdaplar daha fazla madde çektikçe, çekim kuvvetleride o oranda büyümeye devam eder. Hatta bazı girdaplar birbirlerini o kadar kuvvetli bir şekilde çekmeye başlarki, birbirleri ile çarpışıp bileşirler. Birleşen bu girdaplar, her birinin merkezinde bütün yönlere eşit derecede çekim kuvveti uygulayan ilkel gezegenleri meydana getirir. Merkezi bir çekim kuvveti maddeleri her yönden bünyesinde toplayacağı için bunu kafanızda canlandırmak kolay olacaktır.

Tıpkı dünya gibi, diğer gezenlerin yüzeyleri de dümdüz bir plaka gibi değildir. Yani dağlar, vadiler ve çukurlar her gezegenin yüzeyinde bulunur. Ama bu dağ ve tepeler tabiki uzay boşluğuna kadar uzanamaz. Bunun sebebi, merkeze doğru eşit bir çekim kuvveti uygulayan gezegenler, çok fazla uzayan dağları, iç merkezlerine çekerek öğütürler. Sıcakta eriyen bir kardan adamı gibi. Bu sayede gezegenlerin üzerinde atmosferlerinin dışına çıkacak kadar büyük dağlar oluşmuyor ve daha düzgün birer küre olarak kalıyorlar.

Aslında gezegenler tam olarak yuvarlak değildirler. Gezegenlerin kendi etraflarında dönmesi göbeklerinden hafifçe şişkin olmalarına neden olur. Tıpkı gezegenimizin ekvator bölgesinden birazcık şişik olması gibi. Bu şekle geoit adı verilir. “Gezegen” hakkında daha fazla bilgi sahip olmak istiyorsanız, linkteki yazıyı okumanızı tavsiye ediyoruz.


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir