Tarih

1982 anayasasının özellikleri

1982 anayasası, bir başlangıç ve yedi kısımdan oluşmaktadır. Başlangıç, anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri içermektedir.

  • Birinci kısım, genel esasları hükme bağlamaktadır. Burada devletin şekli, nitelikleri, amaç ve görevleri; egemenliğin kaynağı ve kullanış şekli, kanun önünde eşitlik ile anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkeleri de yer almaktadır.
  • İkinci kısım, temel hak ve ödevleri hükme bağlanmaktadır. Bu kısmın birinci bölümünde temal hak ve hürriyetlerle ilgili genel hükümlere yer verilmekte, takip eden üç bölümde ise kişinin hakları ve ödevleri, sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler siyasi haklar ve ödevler yer almaktadır.
  • Üçüncü kısım, cumhuriyetin temel organlarını düzenlemektedir. Bu kısmın birinci bölümünde yasama, ikinci bölümünde yürütme, üçüncü bölümünde ise yargı ele almaktadır.
  • Dördüncü kısım, mali ve ekonomik hükümleri içermekte.
  • Beşinci kısım ise inkılap kanunlarının korunmasını hükme bağlamaktadır.
  • Altıncı kısım geçici hükümleri.
  • Yedinci kısım da son hükümleri içermektedir.

1982 anayasasının temel özellikleri

1982 anayasası bir tepki anayasası niteliğindedir. Temel ilkeleri ve pek çok hükmü 1961 anayasasına duyulan tepkinin ifadesi olarak ortaya çıkmıştır. 1982 Anayasası genel ilkelerle yetinmeyerek pek çok konuda ayrıntılı düzenlemeler yapmıştır, dolayısıyla “kazuistik” bir anayasadır. 1982 Anayasası, katı bir anayasadır. Anayasa değişikliğine içerik ve prosedür açısından çeşitli sınırlar getirmiştir.

1982 anayasası, anayasal düzen içinde devleti, devlet içinde yürütmeyi, yürütme içinde de cumhurbaşkanını güçlendirmiştir. Anayasa koyucunun otorite-hürriyet dengesindeki tercihi otoriteye ağırlık vermek olmuştur. Ancak Avrupa Birliği uyum sürecinde yapılan anayasa değişikliklerinin bireyi, çoğulcu demokrasiyi ve temel hak ve hürriyetleri güçlendirmek suretiyle bu dengeyi yeniden tesis ettiği söylemek yanlış olmaz.

1982 anayasası rasyonelleştirilmiş parlamenterizmi benimsemiştir.

Anayasa, siyasal karar alma mekanizmalarında tıkanıkları giderici hükümler getirmiş. Cumhurbaşkanı ve meclis başkanı seçimleri kolaylaştırılmış, anayasa mahkemesi üyelerinin meclis tarafından seçilmesine son vermiş, siyasl partilerin grup kurması zorlaştırılmış, cumhuriyet senatosu kaldırılmış, cumhurbaşkanına belli durumlarda TBMM seçimlerini yenileme yetkisi vermiş. Parlamenter sisteme işlerlik kazandırma, gereksiz tıkanma ve bunalımları giderme amacı güden bu tür kurum ve kurallar, “rasyonelleştirilmiş parlamentarizm” olarak adlandırılmıştır.

1982 anayasası, halkın siyasete seçimler dışında aktif ve sürekli katılımını öngören katılmacı demokrasi anlayışını kabul etmemiştir. Anayasanın ilk halinde hakim olan anlayış, siyasi faaliyetlerin sadece siyasi partiler ve seçilmiş devlet organları tarafından yapılması gerektiği şeklindeydi. Ancak, anayasada yapılan çeşitli değişikliklerle, sivil toplum kuruluşlarının siyasi faaliyette bulunmalarını yasaklayan hükümlerin çoğu kaldırmıştır.

1982 anayasası bir sentez anayasasıdır. Geçirdiği değişiklikleri de dikkate alarak, 1982 anayasasının Türk anayasa tarihinin başlıca karakteristiklerini bir araya getirdiğini söyleyebiliriz. 1982 anayasasında milli egemenlik ve cumhuriyet ilkeleri, 1924 anayasasından laiklik ilkesi ve halen anayasal koruma altında olan inkılap kanunları, 1961 anayasasından hukuk devleti ve sosyal devlet ilkeleri ile anayasa yargısı, 1982 anayasasından güçlü bir yürütme, 1995-2004 arasındaki değişikliklerden liberal ve çoğulcu demokrasi ile insan haklarında uluslararası hukuka saygı ilkeleri yürürlükteki anayasanın çatısını oluşturmaktadır.

Tarihimizde ilk referandum 27 mayıs ihtilalinden sonra hazırlanan 1961 anayasası için yapıldı. 9 temmuz 1961’deki halk oylaması ile 1961 anayasası, yüzde 38.3 “hayır” oyuna karşılık, yüzde 61.7 “evet” oyuyla kabul edildi.

1982 anayasası “danışma meclisi” ve “milli güvenlik konseyi”nce hazırlandı. 7 kasım 1982 günü halk oyuna sunuldu. 1.626.431 “red” oyuna karşılık (%8.63), 17.215.559 “evet” oyu ile (%91.37) kabul edilmiştir.

Üçüncü referandum 1982 anayasasının geçici 4. maddesi ile getirilen 10 ve 5 yıllık siyasi yasakların kalkıp kalkmaması konusunda 6 eylül 1987’de düzenlendi. Yüksek seçim kurulu, halk oylaması sonuçlarını 12 eylül 1987’de açıkladı. Halk oylamasına 24.436.821  seçmen katıldı. Geçerli 23.347.856 oydan 11.711.461’i “evet” (%50.16), 11.636.395’i “hayır” (%49.84) çıktı. Böylece, geçici 4. madde yürürlükten kalktı.

Dördüncü referandum ülkemizde “hayır” oyları çoğunlukla çıkan ilk halk oylamasıdır. 1982 anayasasının 127. maddesindeki yerel seçimlerin 1 yıl erkene alınıp alınmaması konusunda 25 eylül 1988’de yapıldı. Seçmenlerin yüzde 65’i “hayır”, yüzde 35’i “evet” oyu kullandı. Böylece yerel seçimlerin erkene alınması için anayasanın 127. maddesindeki değişiklik kabul edilmedi ve 13 kasım 1988 olarak öngörülen erken yerel seçim yapılmadı.

Beşinci referandum 2007 yılında yapıldı. Cumhurbaşkanını halk seçmesi, TBMM seçimlerinin 4 yıla indirilmesi gibi konuların yapıldığı referandum da evet %69.123, hayır %30.876 oranında oldu.

Altıncı referandumumuz olan 2010 Türkiye anayasa değişikliği referandumudur, 26 maddelik bir değişiklik içeren paket, TBMM tarafından kabul edildikten sonra Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından referanduma sunuldu. Referandum sonucunda %57.88 evet ve % 42.12 hayır oyu çıkarak anayasa değişikliği kabul edildi.

1982 Anayasası’ndaki Yenilikler :

  • Cumhuriyet Senatosu kaldırılmıştır.
  • Meclis 400 üyeden oluşmuştur.
  • Cumhurbaşkanı’nın 7 yıl süre için seçilmesi kabul edilmiştir.
  • Milletvekili 5 yılda bir seçilir.
  • Türk Dil ve Tarih Kurumu birleştirilmiştir.
  • Cumhuriyet rejiminin ve niteliklerinin, resmi dil, bayrak ve milli marşın değiştirilemeyeceği anayasada yine yer almıştır.

 1982 Anayasası’nda Yapılan Değişiklikler :

  • Referandum sonucu 141, 142 ve 163. maddeler kaldırılmıştır.
  • Siyasi yasaklılar tekrar siyaset hayatına dönmüştür.
  • Zorunlu ilköğretim, kesintisiz 8 yıl olmuştur.
  • Seçmen Yaşı 18’e indirilmiştir.
  • Milletvekili sayısı 550’ye çıkarılmıştır.

1924, 1961 ve 1982 Anayasalarının Ortak Yönleri :

  • Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir.
  • TBMM’nin üstünde güç yoktur.
  • Cumhuriyet Rejimi değiştirilemez.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir