Tarih

1961 Anayasasının özellikleri nelerdir?

1961 Anayasası (9 Temmuz 1961)

27 Mayıs 1960 ihtilali ile 38 subay iktidarı ele geçirerek Milli Birlik Komitesi’ni (MBK) kurdu, MBK, kabul ettiği bir kanunla 1924 Anayasa’nın bir çok hükmünü değiştiren geçici bir anayasal düzeni getirdi.

Anayasanın hazırlanması amacıyla “Kurucu Meclis” oluşturuldu. Bu meclis askerlerden oluşan Milli Birlik Komitesi ile sivil parti temsilcilerinden oluşan Temsilciler Meclisinden oluşur. Bu Kurucu Meclis Anayasayı hazırlayarak halk oyuna sundu.

1961 Anayasasının özellikleri

  • Bu anayasa 157 esas ve 22 geçici maddeden oluşur.
  • Türkiye Devletinin bir Cumhuriyet olduğu hükmünün değiştirilmesinin teklif edilmesi yasaklanarak değiştirilmez madde olarak anayasada yer aldı.
  • Kurucu Meclis yöntemiyle hazırlanıp halk oylaması ile kabul edilen ilk anayasadır.
  • Yasama organı olan TBMM, Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olarak iki meclisten oluşuyordu.
  • İlk kez kuvvetler ayrılığı ilkesi ve Parlamenter Hükümet Sistemi benimsenmiştir.
  • Yürütme yetkisi cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu’na bırakıldı.
  • Yargı yetkisi bağımsız mahkemelere bırakıldı ve bu amacı gerçekleştirmek için ilk kez Yüksek Hakimler Kurulu kuruldu.
  • Anayasanın üstünlüğü ilkesi benimsenmdiği için ilk kez Anayasa Mahkemesi kuruldu.
  • İlk kez Yüksek Seçim Kurulu bu anayasada yer aldı.
  • Açık ve ayrıntılılı bi biçimde seçimlerin serbest, eşit, gizli ve tek dereceli genel oy ilkesine göre yapılacağı belirtildi.
  • Seçme yaşı 21 seçilme yaşı 30 olarak benimsendi.
  • İlk kez temel hak ve özgürlükler en geniş şekilde düzenlendi.
  • İlk kez çoğulcu demokrasi anlayışı benimsendi.
  • Özel statüye sahip TRT ve üniversite gibi kamu kuruluşları oluşturuldu.
  • İlk kez Milli Güvenlik Kurulu kuruldu.
  • Din hizmetlileri bir kamu hizmeti olarak sayıldığı için Diyanet İşleri Başkanlığı anayasal bir kurum olarak anayasaya girdi.
  • İlk kez insan haklarına dayalı devlet demokratik devlet, laik devlet, sosyal devlet ve hukuk devleti ilkeleri bu Anayasa’da yer aldı.
  • Atatürk ilkelerinden halkçılık, devletçilik, ve inkılapçılık anayasadan çıkarılmıştır.
  • Milliyetçilik ilkesi ise anayasada milli devlet olarak adlandırılmıştır.
  • Temel hak ve özgürlükler sınırlanırken hakkın özüne dokunulamaz demek suretiyle sınırlamada ilk kez hakkın özü kavramı getirildi.
  • Seçim sistemi olarak nisbi temsil sistemi getirildi.
  • Seçmen yaşı belirtilmemiş, seçim yasasına bırakılmıştır.
  • İlk kez siyasi partilere ilgili düzenlemeler yapıldı.
  • Soru, Genel Görüşme, Meclis Araştırması, Meclis soruşturması sadece Millet Meclisi’nin görevidir.
  • Cumhurbaşkanı 7 yıllığına bir kez seçilir. Tekrar seçilemez. Parti üyesi veya başkanı olamaz.

1971 ve 1973 yıllarında 1961 Anayasası‘nda şu düzenlemeler yapılmıştır:

 

  • Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verilerek yürütme güçlendirilmiş­tir.
  • Üniversitelerin özerkliği azaltılmıştır.
  • TRT’nin özerkliği kaldırılmıştır.
  • Askerî Yüksek İdare Mahkemesi ile Devlet Güvenlik Mahkemesi kurularak yargı denetimine sı­nırlama getirilmiştir (DGM’ler 2004’te kaldırılmış, görevleri ağır ceza mahkemelerine bırakılmıştır).
  • Memurların sendika kurma haklan ellerinden alınmıştır.
  • MGK’nin görevi yardımcılık etmek yerine tavsiye etmek olarak değiştirilmiştir.
  • Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılabilmesi için “genel sınırlama sebepleri” oluşturulmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir