1924 anayasası özellikleri


Meclis hükümeti ile parlamenter rejim arasında her iki hükümet şeklinde özgü özellikler taşıyan karma sistemi benimsemiştir. Nitekim egemenliğin millet adına TBMM tarafından kullanılabilmesi, yasama ve yürütme güçlerinin mecliste toplanmış olması Meclis Hükümeti sistemini ifade ederken, yürütme erkinin Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından kullanılacağının belirtilmesi bu güçlerin fonksiyonel anlamda ayrıldığını, yani parlamenter rejimi ifade etmektedir. Yani 1924 Anayasası kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı sistemini benimsemiştir.

1924 Anayasası özellikleri

  • Hükümet kollektif sorumluluğu ilkesi benimsenmiştir.
  • Sert bir anayasadır. Anayasa değişiklik teklifleri meclis üye tam sayısının 1/3 tarafından imzalanacak, en az 2/3 tarafından da kabul edilecektir.
  • Çoğunlukçu demokrasi ilkesini savunmuştur.
  • Tabii hak anlayışı kabul edilmiştir.
  • 1928 tarihinde yapılan bir değişiklikle devletin dininin İslam olduğu hükmü çıkarılmış yerine 1937 tarihli bir değişiklikle laiklik ilkesi getirilmiştir.
  • 1927 yılında istiklal mahkemesi kapatılarak yargının bağımsızlığı kabul edilmiştir.
  • 1930-1934 yıllarında kadınlara önce yerel ardından genel seçimlere katılma hakkı verilmiştir.
  • 1937 yılında laiklik dahil Cumhuriyetin 6 ilkesi kabul edilmiştir.
  • Seçme yaşı 22’ye çıkarılmış ve seçimlerin dört yılda bir yapılması ilkesi kabul edilmiştir.
  • Bu anayasanın belki de egemenlik ilkesinden sonra en önemli özelliği, devlet şeklinin cumhuriyet olduğu hükmünün değiştirilmez bir hüküm olduğunun benimsenmiş olmasıdır.

Bu anayasa 1946 yılında tek partili dönemde uygulanmıştır. 1925 yılında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve 1930’da Serbest Fırka ile girişilen çok partili hayata geçiş denemeleri başarısız olmuş, bu nedenle 1924 Anayasası 1946 tarihine kadar tek, 1946-1960 tarihine kadar da çok partili bir dönemde uygulanmıştır.


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir