Tarih

1924 Anayasası özellikleri

1924 Anayasası (20 Nisan 1924)

  • En uzun süre yürürlükte kalan anayasadır.
  • 1921 Anayasasına göre daha kapsamlıdır ve 105 maddeden oluşmaktadır.
  • Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk sert anayasasıdır.
  • İlk kez 1924 anayasasında değiştirilmeyecek hüküm yer almıştır. (Devletin şeklinin cumhuriyet olduğu)
  • Hükümet sistemi “karma hükümet sistemi” dir.
  • Hükümetin kollektif sorumluluğu vardır. (parlamenter sistem)
  • Yasama ve yürütme TBMM’ye aittir. (Meclis Hükümeti)
  • Yürütme yetkisi TBMM adına Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu’na aittir. (parlamenter sistem)
  • 1924 Anayasası güçler birliği, görevler ayrılığı ilkesi benimsenmiştir.
  • Meclisin yorumları sadece bu dönemde  yer almıştır. (kanunların ve tüzüklerin Anayasaya uygunluğunun yorumlanması)
  • Çoğunlukçu demokrasi anlayışı ile kabul edilmiştir.
  • Yargı bağımsız mahkemelere bırakılmasına karşın, Anayasa, yargıç ve mahkemelerin bağımsızlığı konularını düzenlememiştir.
  • Soru, gensoru ve meclis araştırması bu anayasa ile getirilen denetim yollarıdır.
  • Bu anayasadaki Yüce Divan, Yargıtay ve Danıştay’dan seçilen 15 asil ve 6 yedek üyeden oluşur.
  • İlk kez temel hak ve özgürlüklere yer verilmiş, ancak güvenceye bağlanmamıştır. (Bu hakların başlıcaları parti kurma, seçme ve seçilme ile basın ve yayın haklarıdır. Sosyal ve ekonomik haklara yer vermemiştir.)
  • Milliyetçi devlet kavramı benimsenmiştir.
  • Kırk bin kişinin bir milletvekili seçmesi kabul edilmiştir.
  • 1921 Anayasasında 1923 değişikliğine göre Başbakan ve Bakanlar Kurulu Cumhurbaşkanı tarafından Meclisin onayına sunuluyordu. Bu Anayasa’da kaldırıldı. İlk kez hükümetin meclisin güven oyuna sunulması kuralı getirildi.
  • Cumhurbaşkanı devlet başkanıdır ve 4 yıl süre ile TBMM tarafından seçilir.
  • Hükümet başkanı Cumhurbaşkanı tarafından seçilen Başbakan’dır.
  • Aynı kişi tekrar Cumhurbaşkanı seçilebilir.
  • TBMM üyeleri 4 yılda bir seçilir. Seçilme yaşı 30, seçme yaşı 18’dir. Seçme ve seçilme sadece erkeklere aittir.
  • Meclis üstünlüğü vardır. Hükümet meclisi feshedemez.
  • Güçler birliği ilkesi benimsenmiştir.
  • 1924 Anayasasına göre TBMM her Kasım ayında toplanırdı.

1924 Anayasasında yapılan değişiklikler

1927: Yargı bağımsız mahkemelere verildi.

1928: “Devletin dini İslam’dır”, şeri hükümleri yerine getirme görevi meclise aittir ve milletvekillerinin ant içmede söyledikleri “Vallahi” ifadeleri anayasadan çıkarılmıştır.

1930: Kadınlara Belediye seçimlerine katılma.

1933: Kadınlara Muhtarlık seçimlerine katılma.

1934: Kadınlara tamamen seçme ve seçilme hakkı getirildi.

1937: Atatürk’ün temel ilkeleri anayasaya girdi.

1945: Anayasanın dili türkçeleştirildi.

1946: Çift dereceli seçim sisteminden tek dereceli seçim sistemine geçildi. Aynı yıl yapılan seçimlerde de uygulandı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir